ภาวะน้ำหนักเกินและโรคอ้วน ต้องดูทั้ง BMI และเปอร์เซ็นต์ไขมันในร่างกาย

ภาวะน้ำหนักเกินและโรคอ้วน ต้องดูทั้ง BMI และเปอร์เซ็นต์ไขมันในร่างกาย

การประเมินว่าน้ำหนักตัวมากเกินไปหรือไม่ ในอดีตมักใช้เพียง ดัชนีมวลกาย (Body Mass Index: BMI) ซึ่งคำนวณจากน้ำหนักเทียบส่วนสูง อย่างไรก็ตาม ความรู้ทางเวชศาสตร์สมัยใหม่พบว่า BMI เพียงอย่างเดียวอาจไม่สะท้อนความเสี่ยงต่อสุขภาพได้ครบถ้วน เนื่องจาก BMI ไม่สามารถแยกได้ว่า น้ำหนักที่เพิ่มขึ้นมาจากกล้ามเนื้อหรือไขมัน ดังนั้นจึงควรใช้ร่วมกับ เปอร์เซ็นต์ไขมันในร่างกาย (% Body Fat) เพื่อให้การวินิจฉัยแม่นยำยิ่งขึ้น

ดัชนีมวลกาย (BMI): เครื่องมือคัดกรองเบื้องต้น

BMI เป็นวิธีคัดกรองประชากรที่ง่ายและใช้แพร่หลายทั่วโลก โดยคำนวณจากน้ำหนัก (กิโลกรัม) หารด้วยส่วนสูง (เมตร) ยกกำลังสองสำหรับคนเอเชีย องค์การอนามัยโลกกำหนดเกณฑ์ความเสี่ยงต่ำกว่าชาติยุโรป เนื่องจากมีโอกาสเกิดโรคเมตาบอลิซึมที่น้ำหนักต่ำกว่า

ค่าตั้งแต่ 23 ขึ้นไป เริ่มมีความเสี่ยงโรคเรื้อรัง เช่น เบาหวาน ความดัน และโรคหัวใจ

อย่างไรก็ตาม BMI มีข้อจำกัดสำคัญ คือ ไม่สามารถบอกองค์ประกอบร่างกายได้ ตัวอย่างเช่น นักกีฬาที่มีกล้ามเนื้อจำนวนมากอาจมี BMI สูงแต่ไม่อ้วน ในขณะที่บางคน BMI ปกติแต่มีไขมันสะสมสูง

เปอร์เซ็นต์ไขมันในร่างกาย (% Body Fat): ตัวสะท้อนความเสี่ยงจริง

ค่าตั้งแต่ 23 ขึ้นไป เริ่มมีความเสี่ยงโรคเรื้อรัง เช่น เบาหวาน ความดัน และโรคหัวใจ

อย่างไรก็ตาม BMI มีข้อจำกัดสำคัญ คือ ไม่สามารถบอกองค์ประกอบร่างกายได้ ตัวอย่างเช่น นักกีฬาที่มีกล้ามเนื้อจำนวนมากอาจมี BMI สูงแต่ไม่อ้วน ในขณะที่บางคน BMI ปกติแต่มีไขมันสะสมสูงไขมันที่มากเกินไป โดยเฉพาะไขมันในช่องท้อง มีความสัมพันธ์กับภาวะดื้อต่ออินซูลิน เบาหวาน ไขมันพอกตับ และโรคหลอดเลือดหัวใจ

ข้อบ่งชี้ทางการแพทย์

เพื่อความแม่นยำในการประเมิน ควรใช้ทั้งสองค่าร่วมกัน เพราะอาจเกิดสถานการณ์ต่อไปนี้

BMI สูง + %Fat สูง → อ้วนจริง

BMI สูง + %Fat ปกติ → กล้ามเนื้อเยอะ ไม่อ้วน

BMI ปกติ + %Fat สูง → อ้วนแฝง (Skinny fat)

BMI ปกติ + %Fat ปกติ → สุขภาพดีจริง

โดยเฉพาะภาวะ “อ้วนแฝง” เป็นสาเหตุที่พบโรคเบาหวานและไขมันพอกตับในคนรูปร่างผอมได้

เมื่อใดควรถือว่าเป็นโรคอ้วนทางการแพทย์

โดยทั่วไปถือว่ามีความเสี่ยงต่อสุขภาพ เมื่อเข้าเกณฑ์อย่างใดอย่างหนึ่ง

BMI ≥ 25 (สำหรับคนเอเชีย) หรือ

%Body Fat ≥ 25% ในผู้ชาย หรือ ≥ 35% ในผู้หญิง

แม้ BMI ปกติแต่ %Fat สูง ก็ยังถือว่ามีความเสี่ยงต่อโรคเมตาบอลิซึม

BMI เป็นเครื่องมือคัดกรองเบื้องต้นที่ง่ายและสะดวก แต่ไม่สามารถสะท้อนปริมาณไขมันได้ทั้งหมด ขณะที่เปอร์เซ็นต์ไขมันในร่างกายเป็นตัวชี้วัดความเสี่ยงทางสุขภาพที่แท้จริง

ดังนั้นการประเมินภาวะน้ำหนักเกินหรือโรคอ้วนที่ถูกต้องควรใช้ทั้ง BMI และ %Body Fat ร่วมกัน เพื่อป้องกันการวินิจฉัยคลาดเคลื่อน และช่วยวางแผนดูแลสุขภาพได้เหมาะสมมากขึ้น