คลอดลูกแล้วไม่มีน้ำนม? ระวัง “Sheehan Syndrome” ภาวะฮอร์โมนล้มเหลวที่หลายคนไม่รู้ตัว

คลอดลูกแล้วไม่มีน้ำนม? ระวัง “Sheehan Syndrome”ภาวะฮอร์โมนล้มเหลวที่หลายคนไม่รู้ตัว

(Postpartum Hypopituitarism: ภาวะแทรกซ้อนหลังคลอดที่ไม่ควรมองข้าม)

Sheehan Syndrome คือภาวะฮอร์โมนผิดปกติหลังคลอดจากการตกเลือดรุนแรง อาจทำให้ไม่มีน้ำนม ประจำเดือนขาด และอ่อนเพลียเรื้อรัง รู้ทันอาการ สาเหตุ และการรักษา

การคลอดบุตรเป็นช่วงเวลาสำคัญของชีวิตผู้หญิง แต่ในบางกรณี โดยเฉพาะเมื่อมีภาวะ ตกเลือดหลังคลอด (postpartum hemorrhage) อาจนำไปสู่ภาวะแทรกซ้อนที่เรียกว่า Sheehan Syndrome ซึ่งเป็นภาวะที่ต่อมใต้สมองทำงานล้มเหลวจากการขาดเลือด

แม้โรคนี้จะพบไม่บ่อย แต่มีความสำคัญ เนื่องจากอาการมักไม่ชัดเจนและอาจถูกมองข้าม ส่งผลต่อสุขภาพระยะยาวของผู้ป่วย

Sheehan Syndrome คืออะไร?

Sheehan Syndrome คือภาวะที่ ต่อมใต้สมอง (pituitary gland) ถูกทำลายจากการขาดเลือดหลังการคลอดที่มีการเสียเลือดอย่างรุนแรง

ต่อมใต้สมองเป็นอวัยวะสำคัญที่ควบคุมฮอร์โมนหลายชนิด เช่น

1. ฮอร์โมนควบคุมต่อมไทรอยด์

2. ฮอร์โมนควบคุมต่อมหมวกไต

3. ฮอร์โมนเพศ

4. ฮอร์โมนที่กระตุ้นการสร้างน้ำนม

เมื่อเกิดความเสียหาย จะทำให้ฮอร์โมนหลายระบบลดลงพร้อมกัน

สาเหตุของ Sheehan Syndrome

สาเหตุหลักคือ

1. การเสียเลือดมากหลังคลอด

2. ภาวะความดันโลหิตต่ำ (shock)

ในช่วงตั้งครรภ์ ต่อมใต้สมองจะมีขนาดใหญ่ขึ้นและต้องการเลือดมากขึ้น เมื่อเลือดไปเลี้ยงไม่พอ จึงเกิดการ “ขาดเลือดและเนื้อตาย”

อาการที่ควรสังเกต

อาการระยะแรก (หลังคลอด)

- ไม่มีน้ำนม หรือให้นมไม่ได้

- อ่อนเพลียผิดปกติ

- ความดันโลหิตต่ำ

อาการระยะยาว

- ประจำเดือนขาด (amenorrhea)

- เหนื่อยง่าย อ่อนแรง

- หนาวง่าย น้ำหนักเพิ่ม

- ผมร่วง

- ความต้องการทางเพศลดลง

ในหลายราย อาการจะค่อย ๆ เกิด และอาจใช้เวลาหลายปีจึงวินิจฉัยได้

ภาวะแทรกซ้อนที่อันตราย

หากไม่ได้รับการรักษา อาจเกิด

1. ภาวะต่อมหมวกไตล้มเหลว (adrenal insufficiency)

2. ภาวะไทรอยด์ต่ำ (hypothyroidism)

3. ภาวะมีบุตรยาก

4. ภาวะฉุกเฉิน เช่น adrenal crisis

การวินิจฉัย แพทย์จะประเมินจาก

1. ประวัติ

เคยมีตกเลือดหลังคลอด

ไม่มีน้ำนม

ประจำเดือนขาด

2. การตรวจเลือด

ฮอร์โมนหลายชนิดต่ำ เช่น

- cortisol

- TSH

- prolactin

3. การตรวจ MRI

แนวทางการรักษา

การรักษาหลักคือ

การให้ฮอร์โมนทดแทน (Hormone replacement therapy)

โดยลำดับสำคัญคือ

1. ให้ยากลุ่มสเตียรอยด์ (เช่น hydrocortisone)

2. ตามด้วยฮอร์โมนไทรอยด์ (levothyroxine)

ต้องให้สเตียรอยด์ก่อน เพื่อป้องกันภาวะ adrenal crisis

การดูแลตนเองและการติดตาม

รับประทานยาตามแพทย์อย่างเคร่งครัดมาตรวจติดตามระดับฮอร์โมนอย่างสม่ำเสมอ

สังเกตอาการผิดปกติ เช่น อ่อนเพลียมาก หรือหน้ามืด

เมื่อใดควรรีบพบแพทย์

ควรรีบเข้ารับการตรวจ หากมี

ไม่มีน้ำนมหลังคลอด

ประจำเดือนขาดผิดปกติ

อ่อนเพลียเรื้อรัง

หน้ามืด หรือความดันต่ำ

Sheehan Syndrome

เป็นภาวะแทรกซ้อนหลังคลอดที่เกิดจากการเสียเลือดรุนแรง ส่งผลให้ต่อมใต้สมองทำงานผิดปกติ และทำให้ฮอร์โมนหลายชนิดลดลง อาการสำคัญที่ควรระวังคือ “ไม่มีน้ำนม + ประจำเดือนขาด” การวินิจฉัยที่รวดเร็วและการรักษาด้วยฮอร์โมนอย่างเหมาะสม จะช่วยลดความเสี่ยงของภาวะแทรกซ้อนและเพิ่มคุณภาพชีวิตของผู้ป่วยได้อย่างมีประสิทธิภาพ