การติดน้ำกระท่อม (Kratom Dependence): ภัยเงียบที่หลายคนอาจมองข้าม

น้ำกระท่อม เป็นเครื่องดื่มที่ได้จากการต้มใบกระท่อม (Mitragyna speciosa) ซึ่งมีสารสำคัญ ได้แก่ Mitragynine และ 7-Hydroxymitragynine สารเหล่านี้ออกฤทธิ์ต่อระบบประสาทและตัวรับโอปิออยด์ในสมอง ทำให้ผู้ดื่มอาจรู้สึก ตื่นตัว ลดความเหนื่อยล้า หรือรู้สึกผ่อนคลาย ขึ้นอยู่กับปริมาณที่ได้รับ.

แม้กระท่อมจะถูกปลดออกจากบัญชียาเสพติดของประเทศไทยแล้ว แต่การใช้ไม่ได้ปราศจากความเสี่ยง โดยเฉพาะการดื่มน้ำกระท่อมเป็นประจำต่อเนื่องเป็นเวลานาน ซึ่งอาจนำไปสู่ ภาวะพึ่งพากระท่อม (Kratom Dependence) ได้.

ภาวะพึ่งพากระท่อมคืออะไร?

Dependence หมายถึง ภาวะที่ร่างกายและสมองปรับตัวต่อการได้รับสารกระท่อมอย่างต่อเนื่อง จนเกิดความจำเป็นต้องใช้เป็นประจำ และเมื่อหยุดใช้จะเกิด อาการถอนสาร (Withdrawal Symptoms) ตามมา.

อาการจากการพึ่งพากระท่อมอาจไม่รุนแรงเท่าการพึ่งพาสารกลุ่มเฮโรอีนหรือมอร์ฟีนในหลายกรณี แต่สามารถส่งผลกระทบต่อ สุขภาพ การทำงาน สุขภาพจิต และคุณภาพชีวิต ได้อย่างมีนัยสำคัญ.

สัญญาณของการติดน้ำกระท่อม

ผู้ที่เริ่มมีภาวะพึ่งพากระท่อมอาจพบลักษณะดังต่อไปนี้

• ดื่มน้ำกระท่อม ทุกวันหรือหลายครั้งต่อวัน
• ต้องเพิ่มปริมาณการดื่มเพื่อให้ได้ผลเหมือนเดิม หรือเกิด Tolerance
• รู้สึกไม่สบายเมื่อไม่ได้ดื่ม
• มีความต้องการดื่มอย่างต่อเนื่อง
• ใช้เวลาและค่าใช้จ่ายจำนวนมากไปกับการหาน้ำกระท่อม
• พยายามลดหรือหยุดดื่มแล้วไม่สำเร็จ
• ยังคงดื่มต่อแม้ทราบว่ากำลังส่งผลเสียต่อสุขภาพ.

Tolerance คืออะไร?

เมื่อใช้กระท่อมเป็นประจำ ร่างกายอาจค่อย ๆ ปรับตัวต่อสารออกฤทธิ์ ทำให้ ปริมาณเดิมให้ผลน้อยลง ผู้ใช้จึงต้องเพิ่มปริมาณเพื่อให้ได้ผลใกล้เคียงเดิม

ตัวอย่างเช่น

เดิมดื่ม 1 ขวดแล้วรู้สึกตื่นตัว

• → เมื่อใช้ต่อเนื่องอาจต้องเพิ่มปริมาณ
• → เพื่อให้ได้ความรู้สึกเหมือนเดิม

การต้องเพิ่มปริมาณอย่างต่อเนื่องเป็นหนึ่งในสัญญาณสำคัญที่ควรระวังภาวะพึ่งพาสาร.

อาการถอนกระท่อม Kratom Withdrawal

ผู้ที่ดื่มน้ำกระท่อมเป็นประจำแล้ว หยุดกะทันหัน อาจเริ่มมีอาการถอนภายในประมาณ 12–48 ชั่วโมง.

• อาการทางร่างกาย
• ปวดเมื่อยกล้ามเนื้อ
• อ่อนเพลีย
• น้ำมูกไหล
• เหงื่อออกมาก
• นอนไม่หลับ
• คลื่นไส้
• เบื่ออาหาร
• ท้องเสีย.
• อาการทางจิตใจ
• หงุดหงิดง่าย
• กระสับกระส่าย
• วิตกกังวล
• อารมณ์แปรปรวน
• สมาธิลดลง
• มีความอยากกลับไปดื่มอีก.

อาการถอนมักเด่นในช่วง 2–5 วันแรก และโดยทั่วไปจะค่อย ๆ ดีขึ้นภายในประมาณ 1–2 สัปดาห์.

ใครบ้างเสี่ยงต่อการติดกระท่อมมากขึ้น?

ปัจจัยที่เพิ่มความเสี่ยง ได้แก่

• ดื่มน้ำกระท่อมทุกวันเป็นเวลานาน
• ดื่มในปริมาณมาก
• เริ่มดื่มตั้งแต่อายุน้อย
• มีประวัติใช้สารเสพติดชนิดอื่น
• มีภาวะซึมเศร้า
• มีภาวะวิตกกังวล
• มีปัญหานอนไม่หลับ
• ใช้กระท่อมร่วมกับแอลกอฮอล์หรือยาออกฤทธิ์ต่อจิตประสาท.
• การรักษาการติดกระท่อม

ปัจจุบัน ยังไม่มียาเฉพาะที่ใช้รักษาการติดกระท่อมโดยตรง การดูแลจึงขึ้นอยู่กับระดับการพึ่งพา อาการถอน และสภาพสุขภาพของแต่ละคน.

1. ลดปริมาณอย่างค่อยเป็นค่อยไป

การค่อย ๆ ลดปริมาณสามารถช่วย ลดความรุนแรงของอาการถอน และเพิ่มโอกาสที่จะหยุดใช้ได้สำเร็จ โดยเฉพาะผู้ที่ดื่มเป็นประจำมานาน.

2. รักษาตามอาการ

แพทย์อาจพิจารณายาเพื่อช่วยบรรเทาอาการ เช่น

• ยาช่วยการนอนหลับในระยะสั้น
• ยาแก้ปวด
• ยาแก้คลื่นไส้
• ยาลดอาการวิตกกังวลในบางกรณี.

3. ปรับพฤติกรรม

แนวทางที่ช่วยสนับสนุนการหยุดใช้ ได้แก่

• ออกกำลังกายสม่ำเสมอ
• นอนหลับให้เพียงพอ
• หลีกเลี่ยงเพื่อนหรือสถานการณ์ที่กระตุ้นให้อยากกลับไปดื่ม
• รับคำปรึกษาจากแพทย์หรือผู้เชี่ยวชาญด้านสุขภาพจิต.

เมื่อไรควรปรึกษาแพทย์?

ควรได้รับการประเมินจากบุคลากรทางการแพทย์ หาก

• ไม่สามารถหยุดดื่มได้ด้วยตนเอง
• มีอาการถอนรุนแรง
• ดื่มกระท่อมร่วมกับยาอื่นหรือแอลกอฮอล์
• มีภาวะซึมเศร้าหรือวิตกกังวล
• มีความคิดทำร้ายตนเอง
• การดื่มเริ่มส่งผลกระทบต่อการงาน การเรียน หรือความสัมพันธ์ภายในครอบครัว.

สรุปจำง่าย

ดื่มทุกวันหรือหลายครั้งต่อวัน

• → เริ่มมีความเสี่ยงต่อการพึ่งพา

ต้องเพิ่มปริมาณเพื่อให้ได้ผลเท่าเดิม

• → ระวัง Tolerance

หยุดแล้วปวดเมื่อย นอนไม่หลับ หงุดหงิด กระสับกระส่าย

• → อาจเป็น Withdrawal

อยากหยุดแต่หยุดไม่ได้

• → เป็นสัญญาณสำคัญที่ควรได้รับการประเมิน

ดื่มร่วมกับแอลกอฮอล์หรือยาที่ออกฤทธิ์ต่อระบบประสาท

• → เพิ่มความเสี่ยงต่อผลกระทบและภาวะแทรกซ้อน.

ดังนั้น แม้กระท่อมจะสามารถใช้ได้อย่างถูกกฎหมายในประเทศไทย แต่ การดื่มเป็นประจำไม่ได้หมายความว่าปลอดภัยจากการติดหรือการพึ่งพาสาร การสังเกตว่าต้องเพิ่มปริมาณ มีอาการเมื่อไม่ได้ดื่ม หรือไม่สามารถหยุดได้ด้วยตนเอง เป็นสัญญาณสำคัญที่ไม่ควรมองข้าม และการขอคำปรึกษาตั้งแต่ระยะแรกช่วยเพิ่มโอกาสหยุดใช้ได้อย่างปลอดภัย