กระเพาะอาหารอักเสบ (Gastritis) อาการ สาเหตุ วิธีรักษา และแนวทางป้องกัน

กระเพาะอาหารอักเสบคืออะไร? (GASTRITIS) อาการ สาเหตุ วิธีรักษา และแนวทางป้องกัน

ภาวะกระเพาะอาหารอักเสบ หรือ Gastritis คือภาวะที่เยื่อบุกระเพาะอาหารเกิดการอักเสบ ระคายเคือง หรือถูกทำลาย ซึ่งอาจเกิดขึ้นแบบเฉียบพลันหรือเรื้อรัง หากปล่อยไว้โดยไม่ได้รับการรักษา อาจนำไปสู่แผลในกระเพาะอาหาร เลือดออกในทางเดินอาหาร หรือเพิ่มความเสี่ยงมะเร็งกระเพาะอาหารได้ในบางราย

โรคนี้พบได้บ่อยในทุกช่วงวัย โดยเฉพาะผู้ที่มีพฤติกรรมรับประทานอาหารไม่เป็นเวลา ใช้ยาแก้ปวดเป็นประจำ ดื่มแอลกอฮอล์ สูบบุหรี่ หรือมีการติดเชื้อแบคทีเรีย Helicobacter pylori (H. pylori)

อาการของกระเพาะอาหารอักเสบ

อาการของกระเพาะอาหารอักเสบอาจแตกต่างกันในแต่ละคน บางรายอาจไม่มีอาการชัดเจน แต่อาการที่พบบ่อย ได้แก่

• ปวดหรือแสบบริเวณลิ้นปี่
• แน่นท้อง อิ่มเร็ว
• ท้องอืด เรอบ่อย
• คลื่นไส้ อาเจียน
• รู้สึกจุกแน่นหลังรับประทานอาหาร
• เบื่ออาหาร
• ในรายที่รุนแรง อาจอาเจียนเป็นเลือดหรือถ่ายดำ

หากมีอาการอาเจียนเป็นเลือด ถ่ายดำ น้ำหนักลดโดยไม่ทราบสาเหตุ หรือกลืนอาหารลำบาก ควรรีบพบแพทย์ทันที

สาเหตุของกระเพาะอาหารอักเสบ

1. การติดเชื้อ H. pylori

เชื้อ Helicobacter pylori เป็นสาเหตุสำคัญของกระเพาะอาหารอักเสบและแผลในกระเพาะอาหาร เชื้อนี้สามารถอาศัยอยู่ในเยื่อบุกระเพาะและกระตุ้นให้เกิดการอักเสบเรื้อรังได้ ในบางราย หากติดเชื้อเรื้อรังเป็นเวลานาน อาจเพิ่มความเสี่ยงต่อมะเร็งกระเพาะอาหาร

2. การใช้ยาแก้ปวดกลุ่ม NSAIDs

ยาแก้ปวดกลุ่ม NSAIDs เช่น ibuprofen, diclofenac หรือ aspirin สามารถทำลายเยื่อบุกระเพาะอาหารและเพิ่มความเสี่ยงแผลในกระเพาะได้ โดยเฉพาะในผู้สูงอายุหรือผู้ที่ใช้ต่อเนื่องเป็นเวลานาน

3. พฤติกรรมการใช้ชีวิต

พฤติกรรมบางอย่างเพิ่มความเสี่ยงกระเพาะอาหารอักเสบ เช่น

• รับประทานอาหารไม่ตรงเวลา
• ดื่มแอลกอฮอล์
• สูบบุหรี่
• รับประทานอาหารรสจัด
• ดื่มกาแฟหรือเครื่องดื่มคาเฟอีนมากเกินไป
• ความเครียดสะสม

4. ภาวะภูมิคุ้มกันผิดปกติ

บางรายเกิดจากภูมิคุ้มกันของร่างกายทำลายเยื่อบุกระเพาะอาหารเอง เรียกว่า Autoimmune gastritis ซึ่งอาจสัมพันธ์กับภาวะขาดวิตามิน B12 และโลหิตจาง

กระเพาะอาหารอักเสบ ต่างจากกรดไหลย้อนหรือไม่

แม้อาการบางอย่างคล้ายกัน เช่น แสบท้อง แน่นหน้าอก หรือจุกลิ้นปี่ แต่ทั้งสองโรคมีสาเหตุแตกต่างกัน

กระเพาะอาหารอักเสบ เกิดจาก การอักเสบของเยื่อบุกระเพาะ

กรดไหลย้อน เกิดจาก กรดในกระเพาะไหลย้อนขึ้นหลอดอาหาร

บางคนสามารถเป็นทั้งสองโรคร่วมกันได้

การวินิจฉัยกระเพาะอาหารอักเสบ

1. การซักประวัติและตรวจร่างกาย ประเมินอาการ ปัจจัยเสี่ยง การใช้ยา และพฤติกรรมการรับประทานอาหาร

2. การตรวจหาเชื้อ pylori เช่น

• Urea breath test
• Stool antigen test
• การตรวจชิ้นเนื้อจากการส่องกล้อง

3. การส่องกล้องทางเดินอาหารส่วนต้น

เป็นวิธีสำคัญในการประเมินความรุนแรง ตรวจหาแผล เลือดออก หรือความผิดปกติอื่น ๆ รวมถึงช่วยคัดกรองมะเร็งกระเพาะอาหารในผู้ที่มีความเสี่ยง

วิธีรักษากระเพาะอาหารอักเสบ

การรักษาขึ้นอยู่กับสาเหตุของโรค

1. รักษาการติดเชื้อ pylori

หากตรวจพบเชื้อ แพทย์มักให้ยาปฏิชีวนะร่วมกับยาลดกรด

2. ใช้ยาลดกรด เช่น

• Proton Pump Inhibitors (PPIs)
• H2 receptor blockers

ยากลุ่มนี้ช่วยลดการระคายเคืองและให้เยื่อบุกระเพาะฟื้นตัว

3. หลีกเลี่ยงปัจจัยกระตุ้น เช่น

• งดแอลกอฮอล์
• งดสูบบุหรี่
• หลีกเลี่ยงอาหารรสจัด
• ลดกาแฟและคาเฟอีน
• หลีกเลี่ยงยา NSAIDs หากไม่จำเป็น

4. วิธีป้องกันกระเพาะอาหารอักเสบ

• รับประทานอาหารตรงเวลา
• หลีกเลี่ยงอาหารรสจัดหรือมันมาก
• ลดเครื่องดื่มแอลกอฮอล์
• งดสูบบุหรี่
• ใช้ยาแก้ปวดอย่างระมัดระวัง
• ล้างมือและรับประทานอาหารสะอาด เพื่อลดความเสี่ยงติดเชื้อ H. pylori
• จัดการความเครียดและพักผ่อนให้เพียงพอ

เมื่อไรควรรีบพบแพทย์หากมีอาการต่อไปนี้

• ปวดท้องรุนแรง
• อาเจียนเป็นเลือด
• ถ่ายดำ
• น้ำหนักลดผิดปกติ
• เบื่ออาหารมาก
• กลืนลำบาก
• อาการไม่ดีขึ้นหลังรักษาเบื้องต้น

กระเพาะอาหารอักเสบเป็นโรคที่พบได้บ่อย และอาจเกิดจากหลายสาเหตุ โดยเฉพาะการติดเชื้อ H. pylori การใช้ยาแก้ปวด และพฤติกรรมการใช้ชีวิต แม้หลายรายจะมีอาการไม่รุนแรง แต่หากปล่อยไว้โดยไม่รักษา อาจเกิดภาวะแทรกซ้อนสำคัญได้

การสังเกตอาการตั้งแต่ระยะเริ่มต้น ปรับพฤติกรรม และเข้ารับการตรวจวินิจฉัยอย่างเหมาะสม จะช่วยลดความเสี่ยงของโรคและป้องกันภาวะแทรกซ้อนในระยะยาวได้