ประจำเดือนมาแค่ไหน เสี่ยงโรคเลือดจาง?

ประจำเดือนที่มามากผิดปกติเป็นสาเหตุสำคัญของ โรคเลือดจางจากการขาดธาตุเหล็ก (Iron Deficiency Anemia: IDA) ในผู้หญิงวัยเจริญพันธุ์ การเสียเลือดเป็นประจำทุกเดือนทำให้ธาตุเหล็กสะสมหรือ Ferritin ค่อย ๆ ลดลง จนอาจเกิดภาวะขาดธาตุเหล็กและเลือดจางได้.

ประจำเดือนแบบไหนถือว่าอยู่ในช่วงทั่วไป?

โดยทั่วไป รอบเดือนจะมาทุก 21–35 วัน มีเลือดออกประมาณ 2–7 วัน และมีปริมาณเลือดเฉลี่ยประมาณ 30–40 มิลลิลิตรต่อรอบเดือน โดยในชีวิตประจำวันอาจใช้ผ้าอนามัยประมาณ 3–6 แผ่นต่อวัน และไม่ได้ชุ่มเต็มแผ่นทุกครั้ง.

ประจำเดือนมามากผิดปกติคืออะไร?

ในอดีต Heavy Menstrual Bleeding (HMB) มักใช้เกณฑ์เลือดมากกว่า 80 มิลลิลิตรต่อรอบเดือน แต่เนื่องจากวัดจริงได้ยาก ปัจจุบันให้ความสำคัญกับการที่เลือดประจำเดือนมากจน รบกวนคุณภาพชีวิต การทำงาน การเรียน หรือกิจวัตรประจำวัน.

สัญญาณที่ควรพบแพทย์

ควรได้รับการประเมินหากมีลักษณะ เช่น

• ประจำเดือนนานกว่า 7 วัน
• ต้องเปลี่ยนผ้าอนามัย ทุก 1 ชั่วโมงติดต่อกันหลายชั่วโมง
• ต้องใช้ผ้าอนามัย 2 แผ่นซ้อน
• ต้องตื่นกลางคืนเพื่อเปลี่ยนผ้าอนามัย
• มีลิ่มเลือดขนาดใหญ่กว่า ประมาณ 2.5 ซม.
• เลือดเปื้อนเสื้อผ้าหรือที่นอนเป็นประจำ
• ต้องหยุดงาน หยุดเรียน หรือหลีกเลี่ยงกิจกรรมเพราะประจำเดือน.

ทำไมประจำเดือนมากจึงทำให้ขาดธาตุเหล็ก?

หากเสียเลือดมากกว่า 80 มิลลิลิตรต่อรอบเดือน อย่างต่อเนื่อง อาจสูญเสียธาตุเหล็กราว 32–40 มิลลิกรัมต่อรอบเดือน ขณะที่ร่างกายดูดซึมธาตุเหล็กจากอาหารได้เพียงประมาณ 1–2 มิลลิกรัมต่อวัน จึงทำให้ธาตุเหล็กสะสมลดลงเรื่อย ๆ.

อาการของภาวะขาดธาตุเหล็กและเลือดจาง

อาการที่อาจพบ ได้แก่ เหนื่อยง่าย อ่อนเพลีย เวียนศีรษะ หน้ามืด ใจสั่น หายใจเหนื่อยเวลาเดินหรือขึ้นบันได ผิวซีด เล็บเปราะ ผมร่วง ลิ้นอักเสบ และมุมปากแตก

อาการที่ค่อนข้างสัมพันธ์กับภาวะขาดธาตุเหล็ก ได้แก่ อยากกินน้ำแข็ง (Pagophagia), อยากกินสิ่งที่ไม่ใช่อาหาร (Pica) และ อาการขาอยู่ไม่สุข (Restless Legs Syndrome).

สาเหตุของประจำเดือนมามาก

สาเหตุที่พบได้ เช่น เนื้องอกมดลูก ติ่งเนื้อในโพรงมดลูก Endometriosis, Adenomyosis, ความผิดปกติของการตกไข่ ห่วงอนามัยชนิดทองแดง ความผิดปกติของการแข็งตัวของเลือด โรคไทรอยด์ และผลจากยาต้านการแข็งตัวของเลือด.

ตรวจอะไรบ้าง?

แพทย์อาจตรวจเลือด ได้แก่ CBC, Serum Ferritin, Serum Iron, TIBC และ Transferrin Saturation (TSAT) และอาจตรวจหาสาเหตุเพิ่มเติมด้วยการตรวจภายใน อัลตราซาวนด์มดลูกและรังไข่ ตรวจฮอร์โมน หรือการตรวจการแข็งตัวของเลือดตามความเหมาะสม.

การรักษา

การรักษามี 2 ส่วนหลัก คือ แก้ภาวะขาดธาตุเหล็ก ด้วยธาตุเหล็ก อาหารที่มีธาตุเหล็กสูงและวิตามินซี หรือธาตุเหล็กทางหลอดเลือดดำในบางราย และ รักษาสาเหตุของประจำเดือนมามาก เช่น ยาปรับฮอร์โมน ยาคุมกำเนิด ห่วงอนามัยชนิดฮอร์โมน ยาลดการเสียเลือด หรือการผ่าตัดตามสาเหตุ.

สรุปจำง่าย

• ประจำเดือน > 7 วัน
• เปลี่ยนผ้าอนามัยทุก 1 ชั่วโมง
• มีลิ่มเลือดใหญ่ > 2.5 ซม.
• เลือดออกจนกระทบชีวิตประจำวัน
• → ควรตรวจหาภาวะ Heavy Menstrual Bleeding

หากมีร่วมกับ ซีด เหนื่อยง่าย หน้ามืด ใจสั่น หรือหายใจเหนื่อย ควรตรวจ CBC และ Ferritin เพื่อประเมินภาวะเลือดจางจากการขาดธาตุเหล็กครับ.